شوکت و خار


الشّوک/ الشّوکة در زبان عرب به معنی خار است. در امثال عرب آمده است: انّک لاتجنی من الشّوک العنب. یعنی: از خار، انگور بر نچینی. معادل آنچه در زبانزدهای فارسی هم داریم: خرما نتوان خورد ازین خار که کشتیم. غرض باز نمودن ارتباط معنایی میان شوکة/ شوکت و خار است. فکر کنم اولین بار دکتر شفیعی کدکنی به این وجه معنایی شوکت در این بیت حافظ اشاره کرده است:
شکر ایزد که به اقبال کله گوشه گل
نخوت باد دی و شوکت خار آخر شد

علاوه بر موسیقی درونی و واژه‌آرایی بی نظیر حافظ در بیت مورد اشاره، «شوکت خار» وجه ایهامی بسیار زیبا و ظریفی دارد. ایهام یکی از شگردهای مورد توجه حافظ است و در معماری کلمات او بارها ازین دست هنرنمایی‌ها صورت گرفته است. اما در این مورد خاص، به نظرم حافظ نگاهش به سلمان ساوجی شاعر همعصرش بوده است. سلمان ساوجی همان طور که اهل نظر گفته‌اند، حتا بیش از حافظ به انواع «ایهام» گرایش داشته است. به گمان من حافظ توجه به وجه ایهامی شوکت را وامدار این رباعی سلمان ساوجی است:
امسال مکدّر است وقت گل و مُل
وز غم، سر برگ گل ندارد بلبل
با آن همه شوکت، ز پریشانی وقت
بی تیغ و سپر برون نمی‌آید گل!

 

/ 9 نظر / 44 بازدید
راثی پور

سلام دوست عزیز. مصاحبه تان را در مورد ظرفیتهای شعر نو خواندم و در بعضی جا ها با شما موافق نبودم. شعر نیمائی پس از انقلاب بدلائلی مغضوب واقع شد و تریبونهای خود را از دست داد و میدان برای گروه معدودی ماند که اهمیتی به آن نمی دادند.باور بفرمائید که آنقدر تبلیغی که برای بیدل دهلوی می شد اگر برای شعر نیما و شاگردان او اختصاص داده می شد اقبال به شعر نیمائی خیلی بیشتر بود.از طرفی تنها جای ارائه شعر های نیمائی دو مجله آدینه و دنیای سخن بود که مسئول شعر هایشان یعنی سید علی صالحی و بابا چاهی به فکر ایجاد موج پسا نیمائی افتادند و تجربه های ناموفقی ارائه دادند در عرصه ادبیات باز تاب چندانی نداشت.

داوود خانی

درود جناب سید علی میرافضلی بزرگوار دارم کتاب گرانبهای گوشه ی تماشای شما را می خوانم که کاری است بزرگ. حقیر وبلاگی به نشانی زیر دارم که در حال حاضر اکثریت قریب به اتفاق مطالب آن رباعی است. در ضمن، وبلاگ جنابعالی را به مدیریت وبلاگ هایم افزودم. پاینده باشید: http://azarakhshshalmani.persianblog.ir/

داوود خانی

درود جناب سید علی میرافضلی بزرگوار آدر وبلاگم به نشانی زیر تغییر نام یافته است. پاینده باشید: http://khanigilani.persianblog.ir/

كيان

سلام استاد ارجمند شعر زيبا و مطالب خوب شما را خواندم موفق و مويد باشيد بزرگوار كيان- مشهد

باران

سلام لطفا امکان جستجو در سایت رو بذارید گاهی برای یک شعر باید کل وبلاگ رو خوند / سپاس استاد