۱۳۸٢/۳/۱۱

اخيراً رنداني پيدا آمده اند و وبلاگهاي معروف را هجو مي كنند. از جمله، آدم بيكار و با حوصله‌اي وبلاگ حسين درخشان به نام سردبير خودم را هر روز مثل خود او مي‌نويسد. البته با نثري آميخته به هجو و هزل و گاه حرمت كلام را نيز نگاه نمي‌دارد. بهتر از اين شخص، كسي است كه وبلاگ خورشيد خانوم را نمونه سازي كرده و با عنوان شوهر خورشيد خانوم و از زاويه نگاه شوهر فرضي آن مخدره وبلاگ نويس، مطالبي را قلمي مي‌كند. اين افراد حتي قالب و شكل ظاهري وبلاگهاي مذكور را بازسازي كرده اند.



نقيضه سازي يا Parodie يكي از تكنيكهاي رايج و البته كهنسال در حيطه طنز است. در ادبيات فارسي نقيضه سازي سابقه‌اي هزارساله دارد. سوزني سمرقندي شاعر معروف قرن ششم كه زباني تند و بي پروا و هرزه پرداز داشت بر بسياري از شعرهاي سنايي غزنوي شاعر همدوره اش نقايض ركيك ساخته بود. و او را كه نخست شاعري درباري و هزال بود و بعداً توبه كرد و در عرصه زهديات و قلندريات شعر مي‌گفت مسخره مي‌كرد و زهدبازي او را ظاهري و رياكارانه مي‌دانست. عبيد زاكاني كه بزرگترين طنزپرداز ايران است از اين تكنيك بهره بسيار برده است. رساله اخلاق الاشراف او هجويه‌اي است به شيوه رسايل اخلاقي آن روزگار در ملامت اهل عصر و فساد اخلاقي آنها. وي نام رساله‌اش را از يكي از اثار خواجه نصيرالدين طوسي بر گرفته است. عبيد در اخلاق الاشراف از دو مذهب منسوخ و مختار سخن مي گويد. مذهب منسوخ و متروك ، همان ارزشهاي اخلاقي فراموش شده است و مذهب مختار و مرسوم ، ارزشهاي كاذبي است كه جاي آنها را گرفته است. رساله تعريفات و رساله صد پند عبيد هم به شيوه فرهنگنامه‌ها و پندنامه‌هاي رايج و معروف به نقد مناسبات اجتماعي مي‌پردازد. گلستان سعدي كه گونها‌ي از مقامه نويسي است، از روزگار قديم تا حال مورد توجه بسياري از طنز پردازان بوده است. در دوره معاصر فريدون توللي كتاب التفاصيل خود را به سبك و زبان گلستان سعدي پرداخته و يكي از آثار طنز قابل توجه اين روزگار را پديد آورده است. در قرن نهم شاعري به نام بو اسحاق شيرازي ديواني به اسم ديوان اطعمه ترتيب داد و در آن غزلهاي معروف شاعران قرن هشتم مثل حافظ و خواجو و سلمان و ديگران را دستاويز قرار داده و با اصطلاحات مربوط به خوردنيها و نوشيدنيها اشعار طنز آميزي سروده است. به طور مثال، بواسحاق اطعمه بر غزل معروف حافظ :

آنان كه خاك را به نظر كيميا كنند
آيا بود كه گوشه چشمي به ما كنند

چنين نقيضه ساخته است:

گيپا پزان سحر كه سر كله وا كنند
آيا بود كه گوشه چشمي به ما كنند

به همين شيوه يك شاعر ديگر به نام قاري يزدي ديوان البسه اي ترتيب داده است كه البته لطف و صفاي ديوان اطعمه را ندارد. در باره پيشينه و مسايل و جوانب نقيضه سازي اخوان ثالث كتاب مفيد و پر و پيماني به نام نقيضه و نقيضه سازان دارد كه پس از مرگش چاپ شده است و علاقه مندان مي توانند به آن كتاب مراجعه كنند. در سينما نيز از اين قابليت براي ساختن فيلمهاي طنز آميز استفاده شده است. فيلم The Naked Gun (ديويد زوکر، ۱۹۸۸ و دنباله‌های آن) كه هجويه است بر فيلمهاي پليسي و جاسوسي هاليوود، و فيلم Scary Movie (کينن ايوری وينز، ۲۰۰۰ و دنباله‌های آن) كه به ريشخند صحنه‌هاي معروف فيلمهاي ترسناك سينماي آمريكا مي پردازد ، از اين قبيل است.



در نقيضه سازي شرط نخست آن است كه اثري نقيضه شود كه جزو مشهورات و معروفات باشد. يعني مخاطبان با ديدن نقيضه متوجه شوند كه طنزي كه مي‌خوانند متوجه كدام اثر است و ظرايف و طرايف آن به چه مواردي بر مي‌گردد. از همين روست كه وبلاگ نويسان نقيضه ساز ، سراغ وبلاگهاي معروفي مثل سردبير خودم و خورشيد خانوم رفته اند. نويسنده وبلاگ شوهر خورشيد خانوم البته با زاويه نگاه متفاوتي كه برگزيده، كار خلاقانه تري ارائه مي دهد. و از زبان مردي كه در گير و دار مسايل يك زن سلطه جو و زياده خواه است ، ــ زبانم لال ــ تصورات فمينيستي افراطي بعضي بانوان را به نقد كشيده است. تضاد لحن جاهل مسلكي نويسنده و خواري و توسري خور بودن او در برابر خورشيد خانم، يكي از عوامل جذابيت اين وبلاگ است. شوهر خورشيد خانوم از قالب و شكل و شمايل وبلاگ خورشيد خانوم استفاده كرده ولي با يادداشتهاي او كاري نداشته است. در حالي كه نقيضه نويس وبلاگ سردبير خودم، به قول علما طابق النعل بالنعل مطالب و يادداشتهاي روزانه حسين درخشان را كپي برداري و نهايتاً هجو مي‌كند. ناگفته پيداست كه فرق ميان اين دو وبلاگ از كجاست تا به كجا! البته در مطالب اين وبلاگ نيز نكات انتقادي قابل توجهي وجود دارد. مثلاً نويسنده به خوبي از عهده ترسيم و توصيف طنازانه حس پدرخواندگي و نگاه از بالايي كه در نوشته‌هاي حسين درخشان ديده مي‌شود بر آمده است.






به قلم : سید علی میرافضلی ; کتابت در ساعت ۱۱:٥٥ ‎ق.ظ روز ۱۳۸٢/۳/۱۱
    لینک مطلب   نظر شما ()