۱۳۸۸/۱۱/٥

 

کارنامه باد. آدونیس. ترجمه عبدالرضا رضایی‌نیا. تهران. نشر مرکز. 1387. 210 ص.

 

اشاره. هفته‌نامه پنجره در شماره آخر خود (ش 29، شنبه 3 بهمن 88)، پرونده‌ای درباره شاعر و مترجم عزیز عبدالرضا رضایی‌نیا منتشر کرده است. مطلب زیر، خلاصه مقاله من در این پرونده است که به بهانه انتشار ترجمه جدید رضایی‌نیا از اشعار آدونیس شاعر معروف عرب نوشته شده است. علاقه‌مندان را برای خواندن اصل مقاله به هفته‌نامه مذکور حواله می‌دهم.

::

علی احمد سعید معروف به آدونیس، متولد 1930 در سوریه، به تعبیری شاید معروف‌ترین و مهم‌ترین شاعر زنده عرب باشد. دیگر «ترین‌»هایی که در مورد او بکار برده‌اند، عبارتند از: متجددترین شاعر عرب (شفیعی کدکنی، 169)؛ برجسته‌ترین شاعر امروز عرب و زبان‌آورترین و فرهیخته‌ترین نظریه پرداز شعر نو عربی (برگ‌نیسی، 14)؛ جنجالی‌ترین شاعر عرب (رضایی‌نیا، 5)؛ تأثیرگذارترین شاعر در جریان شعر معاصر عرب (عباسی، 13)؛ بزرگ‌ترین و بنام‌ترین شعرای پیشرو و از ژرف‌اندیش‌ترین و خوش‌فکرترین شعرشناسان معاصر (اسوار، 293).

علاوه بر این ترین‌ها، باید عنوان خوش‌اقبال‌ترین شاعر عرب را هم به القاب آدونیس افزود که آثارش به طرز آبرومندی به زبان فارسی نشر یافته است. تا آنجا که من می‌دانم، تا کنون پنج کتاب مستقل از اشعار او در ایران ترجمه و منتشر شده که کارنامه باد آخرین آنهاست. فهرس لاعمال الریح آخرین تجربه‌های شعری آدونیس را در بر می‌گیرد که دارالنهار بیروت آن را در سال 1998 ارائه کرد و دربردارنده شعرهای کوتاه شاعر است و تأملاتی اشراق گونه در اشیاء و طبیعت. تماشای درون و بیرون در نگاه آدونیس، به تفسیری خوشایند از آفتاب و باد و باران و درخت و بیابان و شعر انجامیده است و درین مکاشفه، مفاهیم انتزاعی همچون رؤیا و اندوه نیز مجال تأویل یافته‌اند. تلاش شاعر در این مجموعه، به تعبیر خودش، «دگرگونی نقشه اشیاء» بوده است (برگ‌نیسی، 23).

·

پیش ازاین، ترجمه تعدادی از شعرهای کوتاه کتاب احتفاء بالاشیاء الواضحة الغامضة آدونیس (بیروت، 1988) به قلم دکتر محمدرضا ترکی ارائه گردیده است (وبلاگ فصل فاصله). در این شعرها،‌ شاعر نگاهی اشراقی و عرفانی و لحنی پیامبرگونه دارد:

با هر پرسشی دو نیمه می‌شوم:

پرسشم و خودم.

پرسشم در پی پاسخ است

و خودم به دنبال پرسشی دیگر!

..

گُل قایقی است شناور در هوا

با یک سر نشین:

عطر!

..

دریا با تموّج همواره‌اش

به او آموخت

از خویشتن بدر آید

تا در خود بپاید.

 

 

کارنامه باد 13 بخش دارد و در هر بخش، شاعر مواجهه خود را با طبیعت باز نموده است:

علف

زمین را می‌خواند

زمین

علف را می‌نویسد.

..

باران را دیدم

با گام‌هایش

رد گام‌هایم را محو می‌کرد.

..

برف

نامی سپید

برای مرگ.

..

در هر پنجره‌ای

باید که باز کنم

بی شمار پنجره‌ها.

..

غبار

یک پیرهن بیش ندارد

که آن را

همه اشیاء به تن می‌کنند.

 

از نظر مترجم، مکاشفات تصویری آدونیس در دفتر کارنامه باد، در مذاق خواننده ایرانی، طعم خیال‌بندی‌های شگفت شاعران سبک هندی را تجدید می‌کند (رضایی‌نیا، 12). طرفه آنکه، یکی از شعرهای کوتاه این مجموعه:

سپیدار، مأذنه‌ای است

آیا باد

مؤذن است؟

 

دقیقاً قطعه‌ای از سهراب سپهری را به یاد ما می‌آورد، در منظومه صدای پای آب:

من نمازم را وقتی می‌خوانم

که اذانش را باد

گفته باشد سر گلدسته سرو (سپهری، 272).

 

تأملات آدونیس در شعرهای کوتاهش، بر خلاف نظر مترجم، هیچ نسبتی به نهضت جهانی هایکونویسی ندارد. نهضتی که می‌کوشد از طریق ارائه صناعتی یک‌نواخت و دستورالعملهایی قالبی، امر شعر را دست‌فرسود ذهنهای تنبل و پخته‌خوار کند و این باور خطا را رواج دهد که گفتن شعر، احتیاجی به هیچ مطالعه و ممارستی ندارد و فقط کافی است به طبیعت و رفتار آدمها بنگریم و نتیجه مشاهدات خود را با فرمولی که از قبل تعیین و تئوریزه شده است، در سه سطر به کاغذ بیاوریم. تولیدات یک‌دست و فابریکی که امروزه صنعت هایکو به ما عرضه می‌دارد، عرصه را برای شعرهای کوتاه متفاوت و متنوع تنگ کرده است. در فقدان فردیتی که شعر کوتاه امروز ما را احاطه کرده است، تشخص زبانی و فکری شعرهای کوتاه آدونیس، مجال خوبی برای پرواز ذهن در افق معناست. و ازین بابت، جامعه شعری ما مدیون اهتمام عبدالرضا رضایی‌نیاست.

·

ترجمه رضایی‌نیا از شعرهای آدونیس در دفتر کارنامه باد، ترجمه‌ای روان و خوشخوان است که بی هیچ دست‌اندازی و بدون هرگونه زبان‌ورزی، خواننده را به فضای شعر رهنمون می‌کند. متأسفانه پاره‌ای از مترجمان، به دلیل عدم تسلط و اشراف بر زبان مبدأ، از ذوق خود بیش از حد مایه می‌گذارند و می‌کوشند با بکارگیری زبان شاعرانه، جبران نقیصه کنند. رسیدن به این مایه از ورزیدگی زبانی، مرهون تمرین‌ها و تجربیات پیشین رضایی‌نیا در عرصه ترجمه شعر عربی معاصر است. کارنامه باد، ششمین دفتر ترجمه‌های رضایی‌نیاست. پیش ازین، ترجمه شعرهای عبدالوهاب البیاتی (ماه شیراز و ترانه‌های عاشق آواره)، احمد مطر (پلاکاردها)، محمود درویش (من یوسفم پدر)، انسی الحاج (عشق سپید، گنجشک آبی) به قلم رضایی‌نیا منتشر شده است.

 





کلمات کلیدی :درباره شعر کوتاه و کلمات کلیدی :یادداشتها

به قلم : سید علی میرافضلی ; کتابت در ساعت ٩:٢٠ ‎ب.ظ روز ۱۳۸۸/۱۱/٥
    لینک مطلب   نظر شما ()