۱۳۸۳/۱٢/۱٥

 

گوشهء تماشا.

(رباعی؛  از نیما یوشیج تا امروز)

سید علی میرافضلی.

تهران,  1383 , 320 ص.

نشر کازرونیه

(تهران. صندوق پستی 3761 ــ 11365)

 

 

 

 

از شعرم خلقی به هم انگیخته‌ام

نیک و بدشان به هم بر آمیخته‌ام

خود گوشه گرفته‌ام تماشا را ـ کآب

در خوابگه مورچگان ریخته‌ام.

                    نیما یوشیج

 

 

 گوشه تماشا

 

 

کتاب گوشه تماشا, گزارشی است از وضعیت رباعی معاصر فارسی از زمان نیما یوشیج تا امروز, به همراه منتخبی از رباعیات 175 شاعر پارسی زبان.

            در مقدمه کتاب ابتدا در مورد پیشینه و منشاء رباعی, تحولی که حذف قافیه مصراع سوم رباعی در شکل و لحن و حالت آن صورت داده و مشکل دیرینه و پابرجای «رباعیات سرگردان» به اجمال و اختصار سخن رفته است. نویسنده, در بخش دوم مقدمه, به فراز و فرودی که رباعی در هشتاد سال گذشته داشته, پرداخته است.

            این بررسی از رباعیات نیما و پیروان او شروع شده, سپس به رباعیات شاعران سنتگرا نظر افکنده شده, آن گاه وضعیت رباعی در دهه شصت و هفتاد شمسی به سبب اهمیتی که داشته است جداگانه بررسی شده است. و در آخر, نویسنده بر تلاش و فعالیت نویسندگان و شاعران امروز در احیا و بازخوانی رباعیات کهن فارسی مرور کرده است.

            بخش عمده کتاب را گزیده رباعیات معاصر تشکیل می‌دهد که خود به پنج بخش تقسیم شده است که مبتنی بر دوره‌های زمانی و گرایشهای متفاوت شاعران هر بخش است و سعی شده است به گونه‌ای باشد که سبکها و شیوه‌ها و گرایشهای مختلف را در رباعی معاصر بازتاب دهد.

 

 

فهرست مطالب کتاب ازین قرار است:

 

یک. رباعی و مسایل آن

                        ــ منشاء رباعی

                        ــ قافیه مصراع سوم رباعی

                        ــ رباعیات سرگردان

 

دو. رباعی از نیما تا امروز

                        ــ نیما؛ آب در خوابگه رباعی

                        ــ نوگرایان در آزمون سنت

                        ــ رباعی در محفل سنتگرایان

                        ــ دهه شصت؛ توفان در پرانتز

                        ــ دهه هفتاد؛ در آستانه

                        ــ نگاه تازه به رباعیات کهن

 

سه. گزیده رباعیات

 

چهار. نمایه نامها

 

پنج. فهرست منابع

 

چکیده مطالب مقدمه کتاب:

 

نیما؛ آب در خوابگه رباعی.

نیما یوشیج صبحگاه روز سیزدهم دی ماه 1338 سر به بالین مرگ نهاد و آنچه ازو باقی ماند, اندکی شعر چاپ شده و یک گونی شعر چاپ نشده بود. کمتر از یک سال پس از مرگ نیما, افسانه و رباعیات از چاپ در آمد. افسانه را ابوالقاسم جنتی آماده کرده بود و رباعیات را پرویز داریوش و جلال آل احمد.

 

 

نوگرایان در آزمون سنت.

بعد از نیما, جریان نوپردازی در دو گرایش متفاوت ره سپرد. عده‌ای که از آنها با عنوان «سنتگرایان جدید» یاد شده, اگرچه به ضرورت تحول و نوگرایی در شعر فارسی اعتقاد داشتند, اما با همه پیشنهادهای نیما همسخن نبودند و به شیوه‌ای می‌اندیشیدند که با شعر سنتی حداکثر تلائم و تناسب را داشته باشد. گروه دوم, شاگردان مستعد مکتب نیما هستند که با نقدها و شعرهای خود به تفسیر و توسعه آرای نیما پرداختند.

 

 

رباعی در محفل سنتگرایان.

در آن سالها, جدا از نوپردازان, شاعران سنتگرا نیز همچنان گرم گفتن شعرهای قدمایی بودند و انجمنهای ادبی پر رونقی داشتند. در دیوان این قبیل شاعران رباعیاتی هم هست که تکرار همان رباعیات قدیم است با همان فضاها و مفاهیم و طرز بیان, حداکثر با تغییراتی جزیی در واژگان و اصطلاحات.

 

 

دهه شصت؛ توفان در پرانتز.

در سالهای میانی دهه پنجاه, عنصر اصلی اکثر شعرها را ایدئولوژی مبارزه و انقلاب تشکیل می‌داد. در تب و تاب آن سالها و همزمان با سقوط سلطنت, مرغ سحر  از منصور اوجی به چاپ رسید. این کتاب مجموعه‌ای است از 40 رباعی که به‌رغم حجم کمش, از مجموعه‌های تأثیر گذار بر ذهن نسل جوان انقلابی بود.

 

 

دهه هفتاد؛ در آستانه.

در دهه هفتاد, تعدادی از شاعران نسل انقلاب, بعضی از شاعران نسل قدیم و تعدادی از شاعران جدید رباعیهای خود را عرضه کردند. از اواسط دهه هفتاد, نسل جدیدی از شاعران رباعی گوی به ظهور آمدند که نوید بخش حرکتی تازه در عرصه رباعی است.

  

 

نگاه تازه به رباعیات کهن.

یکی از مسایلی که در تداوم حضور رباعی در شعر امروز تأثیر داشته است, احیای میراث رباعی فارسی توسط محققان و بازخوانی این رباعیات از سوی نسل جدید نویسندگان و شاعران بوده است.

 

 





کلمات کلیدی :مسایل رباعی و کلمات کلیدی :کتابهای من

به قلم : سید علی میرافضلی ; کتابت در ساعت ٧:٢٥ ‎ق.ظ روز ۱۳۸۳/۱٢/۱٥
    لینک مطلب   نظر شما ()