۱۳۸۳/٢/۱٠

..............................................................................................

رباعیات خیام یکی از گره های ناگشودۀ ادبیات فارسی است. شهرت جهانی حکیم عمر بن ابراهیم خیامی _ ریاضی دان و منجم و فیلسوف دانشمند ایرانی _ وامدار رباعیاتی است که به او نسبت می دهند. طرفه این است که تا یک قرن پس از مرگ او در هیچ منبع مکتوبی هیچ رباعیی به نام او نقل نشده است و هیچ کدام از معاصران او به رباعی سرایی او اشاره نکرده اند. اولین مأخذ موجود که رباعیی به اسم خیام حکیم دارد رساله ای از امام فخر رازی (متوفی 606 ق) در تفسیر چهار سورۀ قرآن مجید است. در این رساله که التنبیه نام دارد نویسنده در بیان اشکال و ایرادی که به ذهن بعضی از دانایان می رسد و از خود می پرسند: «اگر پروردگار را در آفرینش انسان  عنایتی بوده است پس چگونه است که او را پس از آنکه آفرید و برکشید به زوال آورد و به پست ترین جایها فرو افکند؟» به رباعیی از عمر الخیام  استناد جسته است. در حال حاضر این قدیمترین جایی است که به رباعیی از خیام بر می خوریم. پس از این تاریخ تعداد متونی که در آنها یک یا چند رباعی به اسم خیام نقل شده است فزونی می گیرد و بدانجا می رسد که در اواسط قرن نهم هجری _ یعنی حدود 300 سال پس از مرگ خیام _ مجموعه هایی مستقل از رباعیات منسوب به او پدید می آید.

..............................................................................................

 

عبارات بالا پاراگراف نخست پیشگفتار کتاب تازه منتشر شده من به نام رباعیات خیام در منابع کهن است. این کتاب را مرکز نشر دانشگاهی چاپ کرده و طبق اطلاعی که از دفتر مرکز نشر به من دادند در نمایشگاه بین المللی کتاب عرضه خواهد شد. کتاب را هنوز خودم ندیده ام. ولی حسن نیت دکتر پورجوادی مدیر دانشمند مرکز نشر دانشگاهی و سرعت عمل همکاران ایشان در چاپ کتاب در خور ستایش است.

            این کتاب پژوهشی است که ده سال وقت صرف آن کرده ام. البته نگارش کتاب یک سال بیشتر وقت نبرد ولی گردآوری منابع آن و مواد تحقیقی مورد نیاز خیلی وقت و انرژی از من گرفت. یکی به خاطر دشواری دسترسی به منابع خطی و عکسی و حتی بعضی منابع چاپی بود و دیگر وسواس زیادی که در مورد این کتاب داشتم. به خاطر بعضی منابع که وجودشان را ضروری می دانستم و در کتابخانه های خارج از ایران بودند دو سال انتظار کشیدم. الان کمابیش از این کتاب راضی هستم.

گام نخست در شناسایی رباعیات اصیل خیام این است که منابع موجود را بشناسیم و بسنجیم. این کتاب برای برداشتن همین گام نخست تألیف شده است. کتاب بعدی که کارهای آن را نیز از ده سال پیش آغاز کرده ام و امیدوارم سال آینده به اتمام برسد شناسایی گویندگان تعدادی از رباعیات منسوب به خیام و بحث در مورد مکتب خیام در رباعی فارسی است. البته اگر عمری باقی بود و گرفتاریهای زندگی گذاشت.

 





کلمات کلیدی :کتابهای من و کلمات کلیدی :مسایل رباعی

به قلم : سید علی میرافضلی ; کتابت در ساعت ٢:٠٠ ‎ب.ظ روز ۱۳۸۳/٢/۱٠
    لینک مطلب   نظر شما ()