الف. کتاب‌ها

ـ تقویم برگ‌های خزان. مجموعه شعر، تهران، نشر زلال، 1373، 103 ص، 5500 نسخه، 1200 ریال

اولین کتاب من که با پایمردی و پیگیری مرحوم قیصر امین‌پور چاپ شد، در بردارنده 17 شعر نو، 50 شعر کوتاه نیمایی، و 11 غزل است که در فاصله سال‌های 1368 تا 1371 گفته شده‌اند. بر این کتاب یادداشتی در 26 دی 1374 در صفحه «بشنو از نی» روزنامه اطلاعات به چاپ رسید و آقای رضا اسماعیلی آن را در سال 1374 مورد نقد و بررسی قرار داد (باز چاپ آن در کتاب «از کلاغ تا کبوتر»، 1387).

 

ـ رباعیات خیام در منابع کهن. تهران، مرکز نشر دانشگاهی، 1382، 388 ص، 96 تصویر، 2500 نسخه، 40000 ریال

این کتاب، حاصل ده سال تلاش مستمر من در حوزه خیام‌پژوهی است و در آن، 120 رباعی خیام از 28 منبع کهن (از قرن هفتم تا اوایل قرن نهم هجری) گرد آمده است. «رباعیات خیام در منابع کهن» در اغلب پژوهش‌های مربوط به رباعیات خیام مورد استناد قرار گرفته و آقایان جواد بشری (1384،‌ کتاب ماه کلیات) و علیرضا ذکاوتی قراگزلو (1389، گزارش میراث) مقالاتی در مورد آن نوشته‌اند.

 

ـ گنجشک ناتمام. گزیده شعرهای کوتاه، تهران، نشر همسایه، 1383، 96 ص، 1200 نسخه، 12000 ریال

این مجموعه حاوی 161 شعر کوتاه من مربوط به سال‌های 1370 تا 1374 است که در چهار بخش سامان یافته است: با خاطرات ساحل و دریا (21 شعر کوتاه نیمایی در وزن رباعی)، در نیمروز باغ (بازسرایی 76 شعر کوتاه ژاپنی)، بین تنهایی من (44 شعر کوتاه که از کتاب اول من به این کتاب منتقل شده‌اند) و ابری کنار پنجره (20 رباعی و سه گانی). این مجموعه در شهریور ماه سال 1383 در خانه شاعران توسط عبدالجبار کاکایی و علی عبداللهی مورد نقد و بررسی گرفت و گزارش آن در روزنامه همشهری مورخ 15 شهریور همان سال چاپ شد. همچنین سیروس نوذری در کتاب «کوته سرایی» (تهران، 1388)، شعرهای کوتاه آن را مورد ارزیابی قرار داد. «گنجشک ناتمام» در سال 1384 به عنوان کتاب سال کرمان در بخش شعر (مشترکاً با مجموعه شعر «مگر سکوت خداوند» محمد شریفی) معرفی شد.

 

ـ گوشه تماشا: رباعی از نیما تا امروز. تهران، نشر کازرونیه، 1383، 318 ص، 2000 نسخه، 27000 ریال

این کتاب به بررسی جریان رباعی امروز از زمان نیما یوشیج تا آغاز دهه هشتاد (1300 تا 1380) اختصاص دارد و و علاوه بر گزارش تاریخی این جریان، گزیده رباعیات 192 شاعر معاصر را عرضه کرده است. این اولین اهتمام جدی در معرفی رباعی امروز است.

 

ـ دیوان حیدر شیرازی. تصحیح و توضیح، تهران، نشر کازرونیه، 1383، 222 ص، 2000 نسخه، 19000 ریال

حیدر شیرازی از شاعران همعصر حافظ است که در شیراز و یزد می‌زیست و مجموعه‌ای از اشعار او شامل قصاید و غزلیاتش به نام «مونس الارواح» باقی مانده و نسخه یگانه آن که در سال 881 ق کتابت شده، در کتابخانه موزه بریتانیا نگداری می‌شود. وی شاعری گمنام بود و با خواجوی کرمانی و حافظ مراودات ادبی داشت و دو فقره از غرلیات او اشتباهاً به دیوان حافظ وارد شده است. بر این کتاب، سه نقد جداگانه توسط آقایان محمد ابراهیم نسب (جهان کتاب)، محسن ذاکر الحسینی (نامه فرهنگستان) و جواد بشری (آینه پژوهش) منتشر شده است. تصویر دستنویس کتاب، به تمامی در پایان کتاب درج شده است.

 

ـ دارم به ساعت مچی‌ام فکر می‌کنم. مجموعه شعر، تهران، نشر نزدیک، 1386،‌ 118 ص، 2200 نسخه، 26000 ریال

سومین مجموعه شعر من، شعرهای نیمایی و غزل‌های مربوط به سال‌های 1383 تا 1385 را عرضه می‌دارد. کتاب، 52 شعر دارد که اغلب درون‌مایه‌ای عاشقانه دارند و سه نقد بر آن توسط آقایان محمد شریفی (بام کویر)، آرش شفاعی (جام جم) و سیامک بهرام‌پرور (همشهری) نوشته شده است.

 

ـ شاعران قدیم کرمان. پژوهش، تهران، نشر کازرونیه، 1386، 677 ص، 2000 نسخه، 62000 ریال

در این کتاب، گزارش زندگی و اشعار بجا مانده از 26 شاعر قدیمی کرمان که در فاصله قرن ششم تا اوایل قرن نهم هجری می‌زیسته‌اند، درج شده است. نیمی از شاعران این کتاب برای اولین بار، به ادبیات فارسی معرفی شده‌اند و اشعار آنها از مجموعه‌ها و جُنگ‌های خطی استخراج و احیا شده است. آقایان حسین مسرت و علی صفری آق‌قلعه این کتاب را جداگانه در نشریه «گزارش میراث» معرفی کرده‌اند و مرحوم ایرج افشار متنی تأییدگونه در معرفی آن در مجله «بخارا» نوشته است. فرزاد ضیایی حبیب‌آبادی بر مبنای این کتاب، در مقاله‌ای به مقایسه اشعار شاعران قدیم کرمان و حافظ پرداخته است (1389، کتاب ماه ادبیات).

 

ـ تمام ناتمامی‌ها. گزیده اشعار، تهران، نشر تکا، 1386، 294 ص، 3000 نسخه،  30000 ریال

این گزیده، شامل منتخب اشعار من از 1367 تا 1386 است. و علاوه بر اشعار مندرج در مجموعه‌های چاپ شده قبلی، تعدادی از شعرهای نیمایی، غزل‌ها، شعر کوتاه و طنزواره‌های چاپ نشده را نیز در بر دارد. چاپ دوم این کتاب، در 5000 نسخه در سال 1388 منتشر شد.

 

ـ رباعیات فکری مشهدی. تصحیح و توضیح، تهران، کتابخانه مجلس شورای اسلامی، 1389، 175 ص، 1000 نسخه، 35000 ریال

سید محمد جامه‌باف مشهدی متخلص به فکری و مشهور به «میر رباعی» از شاعران رباعی‌سرای دوره صفوی است که در سال 969 هجری به هند کوچید و به دربار اکبر شاه گورکانی پیوست و پس از بازگشت به ایران در سال 973 هجری درگذشت. از وی 352 رباعی به جای مانده که نگارنده آنها را بر مبنای 5 دستنویس (یک نسخه اصلی و چهار نسخه کمکی) تصحیح کرده است. علی صفری آق قلعه این کتاب را در «گزارش میراث» معرفی کرده است.

 

ـ خواب گنجشک‌ها. مجموعه شعر، تهران، انجمن شاعران ایران، 1389، 121 ص، 1100 نسخه، 40000 ریال

این مجموعه، دربردارنده 54 شعر نیمایی متعلق به سال‌های 1385 تا 1389 است. جلسه نقد و بررسی این کتاب با حضور آقایان احمد نادمی و محمدرضا ترکی در شهریور ماه 1390 در سرای اهل قلم برگزار و گزارش کامل آن، روز 16 شهریور 90 در سایت خبرگزاری کتاب ایران درج شد.

 

ـ مونس الاحباب. بیانی کرمانی، تصحیح و توضیح، تهران، کتابخانه مجلس شورای اسلامی، 1390، 209 ص، 1000 نسخه، 40000 ریال

این کتاب، مجموعه‌ای است از 183 رباعی خواجه شهاب الدین عبدالله مروارید کرمانی متخلص به بیانی (865 تا 922 ق) که در فاصله سال‌های 911 تا 913 گرد آمده و به ابن حسین میرزا فرزند سلطان حسین باقرا تقدیم شده است. مؤلف، شاعر و منشی و نوازنده و خوشنویس دربار سلطان حسین باقرا بود و در هرات می‌زیست و شاعران آن روزگار در خانه او جمع می‌شدند و اشعار خود را عرضه می‌کردند. منشآت او به نام «شرف‌نامه» در سال 1951 میلادی توسط هانس روبرت رویمر تصحیح و ترجمه شده و در شهر ویسبادن به چاپ رسیده است. تصحیح رباعیات او بر مبنای چهار دستنویس صورت گرفته و در ضمایم کتاب، 420 بیت از اشعار پراکنده او شامل رباعی، قصیده و غزل درج شده است. تعدادی از رباعیات بیانی کرمانی در منابع متأخر به ابوسعید ابوالخیر و بابا افضل کاشانی نسبت یافته است.

 

ـ شش دفتر (مجموعه اشعار محسن پزشکیان)، گردآوری و مقدمه، با همکاری عمادالدین شیخ الحکمایی، تهران، فرهنگستان زبان و ادب فارسی، 1390، 520 ص، 1000 نسخه، 165000 ریال

مرحوم پزشکیان (1326 ـ 1358 ش) از شاعران بناحق فراموش شده دهه چهل و پنجاه است که در قالب‌های نیمایی و سنتی (غزل و مثنوی و رباعی) اشعار ارزنده‌ای خلق کرده و به دلیل مرگ غیرمترقبه در سال‌های اولیه انقلاب و عدم انتشار شعرهایش تا به امروز، جایگاهش به درستی شناخته نشده است. وی در سال‌های حکومت پهلوی، شاعری مبارز و معترض محسوب می‌شد و تأثیر شعرهایش بر جمعی از شاعران کازرون و بوشهر، انکار ناپذیر است. بخصوص مرحوم نصرالله مردانی تحت تأثیر غزل‌های نو پزشکیان، به سرودن غزل روی آورد و نامش را در میان احیا کنندگان غزل در دهه شصت به ثبت رسانید. غزل‌های محلی مرحوم پزشکیان به گویش کازرونی، از تازگی و استحکام زبانی خاصی برخوردار است و در ذهن مردم آن سامان ماندگار شده است. شش دفتر اشعار مرحوم پزشکیان به همت دوست عزیزم عمادالدین شیخ الحکمایی با مشارکت اینجانب و مقدمه‌ای در شناخت شعر او فراهم شده است. در مقدمه کتاب، در مورد سیر تحول زبان و اندیشه مرحوم پزشکیان سخن گفته‌ام.

ـ هشت چارانه (گزیده رباعی‌های جلیل صفربیگی). مقدمه و انتخاب. تهران، فصل پنجم، 1391، 95 ص، 1100 نسخه، 33000 ریال

جلیل صفربیگی از چهره‌های شاخص رباعی امروز به شمار می‌رود و تا کنون هشت دفتر از رباعیات او منتشر شده است. به پیشنهاد شاعر و ناشر، منتخبی از رباعیات هشت دفتر او به همراه مقدمه‌ای در شناخت شعر او توسط بنده فراهم آمده و تحت عنوان «هشت چارانه» عرضه شده است. «چارانه» نامی است که دکتر میرجلال‌الدین کزازی بر رباعی نهاده است. نکته جالب اینجاست که ایرانیان از این قالب کهن پارسی با لفظ عربی «رباعی» یاد می‌کنند و عرب‌ها آن را با نام پارسی‌اش «دو بیت» می‌نامند! کتاب در هنگام اخذ مجوز دچار تنگ‌نظری بررسان اداره کتاب شد و بعضی رباعیات شاعر که پیشتر مجوز نشر گرفته بود، از مقدمه و متن کنار گذاشته شد.

ـ در آستانه تازه شدن (100 رباعی امروز). مشهد، سپیده‌باوران، 1391، 102 ص، 2200 نسخه، 33000 ریال

در سال‌های اخیر توجه جامعه ادبی به اقسام شعر کوتاه علی الخصوص رباعی به نحو چشمگیری فزونی یافته است. تدوین گزیده‌ای از رباعیات سه دهه اخیر، در پاسخ به همین نیاز و به سفارش مدیر انتشارات سپیده‌باوران مشهد در سلسله کتاب‌های صد تایی آن انتشارات صورت گرفت. این گزینه، دربردانده 100 رباعی از حدود 60 شاعر امروز است و با مقدمه‌ای موجز و مختصر در شناخت و بررسی رباعی سه دهه گذشته همراه است. انتخاب اوليه مشتمل بر 400 رباعي بود و در چند نوبت پالايش، به رقم فعلي رسيد. الزام به عدد 100، براي نگارنده بسيار سخت بود و مجبور شدم پاره‌اي از رباعيات زيبا و اثرگذار را کنار بگذارم. مبناي کار بر اين بود که از هر شاعر بيش از پنج رباعي انتخاب نشود.


- آهسته خواني (مجموعه شعرهاي كوتاه). كرمان، نشر نون، 1391، 128 ص، 1100 نسخه،  65000 ريال

آهسته خواني ششمين دفتر شعرهاي من و دومين مجموعه شعرهاي كوتاه من است. اين مجموعه، شامل 230 شعر كوتاه نيمايي است كه در سه چهار سال اخير سروده شده‌اند و در همين وبلاگ و شبكه‌هاي مجازي همچون فيس بوك و گوگل پلاس نشر يافته است. اين شعرها، از ميان 800 شعر كوتاه من گزينش شده‌اند و بسياري از آنها در فضاي وب يا از طريق پيامك بارها و بارها باز نشر شده‌اند. شعرهاي كوتاه اين مجموعه اغلب فضايي عاشقانه و گاه اجتماعي دارند و حضور چشمگير عناصر طبيعي در تصاوير و فضاهاي آنها از جمله ويژگي بارز اين مجموعه است.

- به همين كوتاهي: از رباعي تا شعر كوتاه (مجموعه مقاله، نقد و گفتگو). كرمان، نشر نون، 1392، 302 ص، 1100 نسخه، 16000 ريال

شعر كوتاه فارسي، هم از پشتوانه يك سنت غني و دراز دامن _ در ادبيات رسمي و فرهنگ شفاهي _ بر خوردار است و هم با اقتضاي زمانه همراهي دارد و خود را با شتاب و شيوه دنياي جديد سازگار كرده است. بعضي قالب‌هاي كهن شعر فارسي مثل رباعي، در عصر حاضر همچنان به حضور و حيات خود ادامه داده‌اند و اشعار كوتاه متعلق به ادبيات عاميانه و بومي‌سرودهاي كوتاه نيز به رغم تسلط فرهنگ شهري، به دليل صميت زبان و غناي عاطفي و تصويري‌شان همچنان خوانندگان و خواهندگان خودشان را حفظ كرده‌اند.
كتاب حاضر، در قالب مقالات جداگانه، به بررسي گونه‌هاي مختلف شعر كوتاه از گذشته تا امروز مي‌پردازد؛ از رباعيات خيام و عطار گرفته تا شعرهاي كوتاهي كه در سال‌هاي اخير منتشر شده است؛ و نيم نگاهي هم به نقد و معرفي جريان جهاني شعر كوتاه از رهگذر ترجمه‌هاي صورت گرفته دارد. اين مقالات، از سال 1375 تا امروز، در نشريات مختلف به چاپ رسيده است و باز نشر آنها در قالب كتاب، مي‌تواند به شناخت شعر كوتاه فارسي و چالش‌ها و مسايل آن و جريان مسلطي كه امروزه مورد اقبال نسل جوان قرار گرفته است، كمك كند. به همين كوتاهي، در سه فصل تنظيم شده و در بردارنده ده مقاله، 11 نقد و بررسي و سه گفتگو مي‌باشد.

- جُنگ رباعی: بازیابی و تصحیح رباعیات کهن پارسی، تهران، انتشارات سخن، 1394، 876 ص، 1100 نسخه، 65000 ریال

این کتاب، در بردارنده 4200 رباعی کهن پارسی از 35 شاعر معروف و گمنام از سده ششم تا یازدهم هجری است. نیمی از رباعیات این کتاب برای اولین بار است که چاپ می‌شود و مابقی رباعیات نیز تصحیحات جدید از رباعیاتی است که قبلاً به چاپ رسیده است.
در این دفتر ، رباعیات نویافته و چاپ نشده‌‌ای از سنایی غزنوی، عثمان مختاری، امیر معزی نیشابوری، انوری، اثیر اخسیکتی، امامی هروی، سلمان ساوجی، صوفی آملی و محمد سعید تنهای قمی جای گرفته است. 235 رباعی نویافته سنایی غزنوی، رهاورد مغتنمی برای عرصه رباعی پژوهی و سنایی پژوهی است. 159 رباعی نویافته انوری نیز که بر مبنای چهار دستنویس کهن دیوان انوری و هفت جُنگ و تذکره فراهم آمده، از دیگر بخش‌های این کتاب است. از امیر معزی شاعر قرن ششم، در دیوان چاپی تنها 177 رباعی دیده می‌شود. در «جُنگ رباعی» 505 رباعی معزی گردآوری و تصحیح شده که 328 رباعی بیش از نسخه چاپی دارد.
بخشی از «جُنگ رباعی» به گردآوری رباعیات عایشه مقریه، بابا افضل کاشانی، سایل نهاوندی، صوفی کرمانی، مظفر حسین کاشانی، پیامی کرمانی، حقی خوانساری، نذری قمشه‌ای و میرصابر اصفهانی اختصاص دارد. این رباعیات بر مبنای جنگ‌های خطی و تذکره‌های چاپ نشده و تعدادی از منابع چاپی فراهم آمده است. عایشه مقریه بعد از مهستی گنجوی از نام‌ورترین زنان رباعی‌گوی پارسی است و در قرن ششم هجری می‌زیست. در این دفتر برای اولین بار، 44 رباعی او بر مبنای 15 منبع خطی و چاپی عرضه شده است. همچنین 73 رباعیی که در این کتاب به اسم بابا افضل کاشانی گرد آمده، قدیمترین اسناد رباعی‌گویی این حکیم پُر آوازه قرن ششم و هفتم هجری است و از لحاظ صحت استناد، بر همه چاپ‌های پیشین مزیت دارد.
علاوه بر این، رباعیات موجود در دواوین اشرفی سمرقندی، پوربهاء جامی، سید عضد یزدی، سید جلال عضد یزدی، جلال خوافی، روح عطار شیرازی، کمال‌الدین کاشانی، کاتبی ترشیزی، شیخی طبسی، امیدی تهرانی، موالی تونی، محوی همدانی، نظام دستغیب شیرازی و غیاث حلوایی شیرازی بر مبنای یک یا چند دستنویس تصحیح یا بازتصحیح شده است. دیوان اغلب این شاعران تا کنون به چاپ نرسیده و دسترسی محققان تاریخ رباعی فارسی به رباعیات ایشان، موجب گشایش در عرصه رباعی‌پژوهی می‌گردد. از جمله این رباعیات، 537 رباعی محوی همدانی است که از رباعی‌گویان صاحب سبک دوره صفوی به شمار می‌رود و رباعیات او برای اولین بار بر مبنای پنج نسخه اصلی و هشت نسخه کمکی تصحیح شده است.
گزیده‌ای از رباعیات عطار نیشابوری و اوحدالدین کرمانی نیز بر مبنای دو دستنویس کهن در این دفتر گنجانده شده است. «اختیارات مختارنامه»، قدیم‌ترین گزیده رباعیات عطار به شمار می‌رود و مشتمل بر 168 رباعی است و در قرن هشتم فراهم آمده است. 398 رباعی اوحدالدین کرمانی نیز که توسط امین الدین حاج بله از میان حدود 2000 رباعی این عارف رباعی‌گوی اختیار شده، سند با ارزشی از اقبال حلقه‌های تصوف به رباعیات اوحد کرمانی است. این گزیده را ابوالمجد تبریزی در سال 721 هجری در «سفینه تبریز» کتابت کرده است.
بیشترین رباعیات این مجموعه به اثیر اخسیکتی اختصاص دارد. اثیر از شاعران معروف قرن ششم هجری و از اقران خاقانی، مجیر بیلقانی و جمال‌الدین اصفهانی است. دیوان او که در سال 1337 به چاپ رسیده، فقط در بردارنده 67 رباعی است. در مجموعه حاضر، 658 رباعی اثیر بر مبنای چند دستنویس معتبر عرضه شده است. پاره‌ای از این رباعیات، جزو بهترین رباعیات زبان فارسی است و مابقی نیز در شناخت تاریخ رباعی و تحولات زبان و تعیین گوینده رباعیات ناشناخته متون فارسی اهمیت بسیار دارد.
نگارنده، در گردآوری و تدوین رباعیات این کتاب، از 120 نسخه خطی و 180 نسخه چاپی مدد گرفته است و بنا دارد دفتر دیگری از رباعیات کهن فارسی را در مجموعه‌ای دیگر فراهم آورد.

- مرا می‌نویسی. (مجموعه شعر کوتاه)، کرمان، نشر نون، 1394، 88 ص، 1100 نسخه، 80000 ریال

کتاب «مرا می‌نویسی» مجموعه‌ی 157 شعر کوتاه نیمایی است. شعرهای این کتاب، شامل شعرهای کوتاهِ سروده‌ شده در سال‌های 1391 تا 1393 است. اغلب این شعرها در سه سال گذشته در وبلاگ «اسپریچو» قرار گرفته‌اند و می‌شود گفت این مجموعه، گل‌چینی از شعرهای کوتاه آن وبلاگ به‌شمار می‌آید و هم‌چنین این آثار، کمابیش در شبکه‌های اجتماعی نیز انعکاس یافته‌اند. «مرا می‌نویسی» به‌نوعی ادامه‌ی مجموعه‌شعر کوتاه «آهسته‌خوانی» محسوب می‌شود؛ چه از لحاظ فضای شعر و چه لحن و سبک کار و حتی موضوع.  شعرهای این کتاب دارای موضوعات اجتماعی و عاشقانه است و اگر بخواهم آن را با «آهسته‌خوانی» مقایسه کنم باید بگویم حال و هوای نسبتاً مشابهی دارند؛ جز آن‌که شور عاطفی «آهسته‌خوانی» بیش‌تر است و در «مرا می‌نویسی» مساله‌ی عشق با ژرفای بیش‌تری مطرح و بررسی شده و ضمناً جنبه‌ی اجتماعی این مجموعه قوی‌تر است.
«مرا می‌نویسی» هفتمین مجموعه‌شعر من است و پاره‌ای از شعرهای کوتاه آن، بسیار مورد توجه مخاطبان شعر امروز قرار دارد و بارها در شبکه‌های مختلف اجتماعی انتشار یافته و دست‌به‌دست شده است؛ از جمله این شعر کوتاه:
هر که باران باشد
روی چشم همه‌ی پنجره‌ها جا دارد.


 

تصویر آثار سید علی میرافضلی

 

 ::

 

ب. مقالات

نگارنده، مقاله‌نویسی را از سال 1369 آغاز کرده و تا امروز محصول فعالیت‌های قلمی من، در حوزه پژوهش رباعی و شعر کهن پارسی، و نقد و بررسی کتاب‌ها و پژوهش‌های چاپ شده، در 28 نشریه و مجموعه مقالات عرضه شده است. مقاله «عشق آمدنی بود نه آموختنی» که در سال 89 در مجله «الف» (ویژه‌نامه کتاب همشهری) چاپ شد و به نقد کتاب «رباعی محبوب من» اثر محمد شمس لنگرودی اختصاص داشت، در هشتمین دوره جشنواره نقد کتاب (خانه کتاب، 1390) در بخش نقد شعر به عنوان نقد برتر شناخته شد.

..

فهرست کامل مقالات و گفتگوهای من در پیوند زیر قابل دریافت است.

نمایه کامل مقالات سید علی میرافضلی

..

همچنین فهرست و متن بعضی از مقالات مرا می‌توانید در پایگاه مجلات تخصصی (نور) مشاهده نمایید (برای دانلود متن مقاله، لازم است عضو این پایگاه شوید).

مقالات سید علی میرافضلی در پایگاه تخصصی نور

..

مقالات من در پرتال جامع علوم انسانی

..

مقالات من در اطلاع رساني سراسري اسلامي (پارسا)