۱۳۸۳/۱٠/٢٤

 

سحاب همان ابر است.

 

دلواپس پيراهنتم

كه در جيبهايش

ابرهاي شمالي گريه مي كنند.

 

خورشيد

در غربت ميوه داده است.

 

ابرهايت را

گره بگشاي

                كه پرتقالها بريزند.

 

تو نمي داني

دكمه هاي ملس

چقدر شور مرا شيرين مي كنند.

 

هاي!

   ابروهايت را...

 

 تزييني است

 

 

چلّه

 

چهل شب است

درين زوايا

خداي را به تنگ آورده ام.

 

لبانت را تر كن

تا خطوط موازي بياسايند.

 

چهل شب است

در اضلاع اين رؤيا گرفتارم.

 

لبانم را تر كن

تا دايره ها جوان شوند.

 

 

                        22 دي 83  

 






به قلم : سید علی میرافضلی ; کتابت در ساعت ۸:٤٠ ‎ق.ظ روز ۱۳۸۳/۱٠/٢٤
    لینک مطلب   نظر شما ()



۱۳۸۳/۱٠/۱٦

 

روايت عجيبي است

اين باران بي خبر

                                           كه لباسهاي ما را

                                                                          نيلگون كرده است.

 

در خرقهء من  در آ

                                         تا شناسنامه ام

                                                                               آرام بگيرد.

دو قدم مانده هنوز






به قلم : سید علی میرافضلی ; کتابت در ساعت ٢:۱٤ ‎ب.ظ روز ۱۳۸۳/۱٠/۱٦
    لینک مطلب   نظر شما ()



۱۳۸۳/۱٠/۱٤

 

یادداشت کوتاهی بر پیشینة شعر طنز کرمان

 

 

پنج شنبه این هفته (هفدهم دی ماه) در تالار عماد کرمان شب شعر طنزی با حضور شعرای طنزپرداز کرمان برگزار خواهد شد. عمران صلاحی و ابوالفضل زرویی نصرآباد مهمان این برنامه خواهند بود و باعث و بانی آن هفته نامه فردوس کویر و مؤسسه مفرغ هستند. فردوس کویر چند ماهی است ضمیمه طنزی با عنوان قینوس منتشر می کند که در حد خود قابل توجه است. قرار است همزمان با این شب شعر، ویژه نامه ای نیز منتشر شود و بنده نیز یادداشت کوتاهی در باب پیشینه شعر طنز کرمان قلمی کرده ام که به همراه نمونه ای از آثار طنز شاعران قدیم کرمان چاپ خواهد شد. این یادداشت البته بسیار سر دستی و با عجله نوشته شده است.

 

 

تاریخ شعر طنز کرمان تاریخ چندان پر ورقی نیست که بتوان از آن رساله ای یا کتابی پرداخت. این نقیصه البته تا حدودی در دوران معاصر با آثار باستانی پاریزی، هوشنگ مرادی کرمانی و کیومرث منشی زاده و محمد علی علومی جبران شده است. آغازگر این حرکت البته شیخ محمد قارانی سیرجانی معروف به پیغمبر دزدان (نبی السارقین) بود که نامه و شعرهایش را باستانی پاریزی منتشر کرده است و دیگر، حکیم قاسم ادیب کرمانی (1238 ــ 1308 ش) است که با آثار نظم و نثرش طنز این دیار را وارد مرحله ای تازه کرد. اما بدلیل آنکه طنزش بیشتر معطوف و متکی به فرهنگ و اصطلاحات مردم کرمان بود، نتوانست در سطح ملی جایگاه درخوری پیدا کند. بررسی آثار طنز در دوران معاصر از حیطه این نوشته خارج است و در این مختصر ما فقط نیم نگاهی به ادبیات قدیم این منطقه می افکنیم و رد پای طنز را در آثار شعرای پیشین باز می جوییم.

 

            یکی از قدیمترین شاعران کرمان طیّان بمی است که از احوال و آثارش اطلاع چندانی در دست نیست. وی ظاهراً در قرن ششم هجری می زیسته و ابیاتی از قصاید و قطعات و رباعیات او در تذکره ها باقی مانده است. یکی از قطعات او، سه بیت شعر است خطاب به یکی از بزرگان و شاعر در آن هجو سرایی خود را به گردن فقر و نداری انداخته است. شاعر گرسنه و تهیدست اگر مدیحی بگوید و عطایی نبیند، چه دستاویزی جز تیغ تیز قلم دارد؟

            دیگر، باید از افضل الدین کرمانی یاد کرد که طبیب بود و مورّخ، و آثار قلمی او مانند عقد العلی، بدایع الازمان و تاریخ سلاجقه از منابع ارزشمند در شناخت تاریخ کرمان است. وی در قرن ششم و ربع اول قرن هفتم می زیست و شعرهایش را می توان در کتابهای خودش و تذکره ها و مجموعه های خطی پیدا کرد. از جمله شعرهای او، قطعه طنز گونه است در هجو شخصی ناکس که از نامش هم بوی سفلگی می آید.

            از خواجوی کرمانی که معروفترین شاعر این دیار است، مقادیری هزل و مطایبه موجود است که اطلاق طنز بدانها خالی از تسامح نخواهد بود. خواجو مدتی از عمر خود را در اصفهان اقامت داشت، ولی دل خوشی از بزرگان آنجا نداشت و در چند شعر امیران اصفهان را دست انداخته و حتی از مرده آنها هم نگذشته است. یکجا هم از زبان اسب یکی از بزرگان، طنز لطیفی با استفاده از مثل معروف «از ماست که بر ماست» ساخته است.

            دیگر شاعر مطرح کرمانی، عماد فقیه، که همعصر خواجو و حافظ بود، رباعیاتی دارد که طنز ملیحی در بعضی از آنها دیده می شود. در یکی از رباعیات، شاعر از معشوقی سخن می گوید که به سبب بی پولی شاعر ازو دل بر کنده است. در این رباعی ایهام لطیفی با استفاده از کلمه «خواسته» ــ که هم به معنی «درخواست و آرزو» ست و هم به معنی «مال و منال» بکار رفته است و از مصراع آخر آن:

آری چه توان کرد خدا خواسته است

دو معنا برداشت می شود: نخست اینکه، این تقدیر و مشیّت الهی است و کاریش نمی شود کرد؛ و دیگر اینکه، خدای شما «زر و سیم» است و از ما تهیدستان چه بر می آید؟

            در دوره صفویه شاعری به نام میر واحد که به «اقتلو» معروف بود، منظومه مطایبه آمیزی سرود به اسم «اقتلو نامه» که شعر متوسط عامیانه ای است و ابیاتی از آن در تذکره های آن دوره نقل شده است. «اقتلو» برگرفته از فعل امر «اقتلوا» (یعنی بکشید) در زبان عربی است.

            در همین دوره، ملا سخی کرمانی، رباعیی با مایه های ملایم طنز دارد در باب فقر و فلاکت خود، و در آن، وسعت فقر خود را با عظمت غنای خداوند مقایسه کرده است. سخی مدتی در اصفهان که پایتخت صفویان بود بسر می برد و با شعرای آنجا در مراوده بود و تقی اوحدی مؤلف تذکره عرفات العاشقین او را دیده و اشعارش را نقل کرده است.

            در واقع، طنز به مفهوم واقعی آن، نمود و بروز چندانی در شعر قدیم کرمان ندارد و آنچه هست، سرمایه قلیلی است که بیشتر در گروه مطایبات و هزلیات جای می گیرد.

 

 

            طیان بمی

                                    سرورا! یک سخن اصغا کن و انصاف بده

                                    خود روا  نیست کز انصاف کسی در گذرد

                                    هر دم از بنده برنجی که هجا می گوید

                                    ور مدیحی به تو آورد  عطا می نبرد

                                    شاعر گرسنه در کنج سرای خالی

                                    از تو آزرده، اگر گه نخورد پس چه خورد؟

 

 

            افضل الدین کرمانی

                                    بر کلیچه نام تو بنگاشتم

                                    پس فکندم پیش سگ تا خایدش

                                    سگ نخورد آن را ببویید و برفت

                                    گفت بوی سفلگی می آیدش.

 

 

            خواجوی کرمانی

                                    چون گشت سوار آنکه به هنگام سواری

                                    جولانگه کُه پیکر  او  عالم  بالاست

                                    زد پاشنه بر استر و از جای بر انگیخت

                                    ز آن سان که ازو استرک خسته امان خواست

                                    استر چو به تنگ آمد ازو ، بانگ بر آورد

                                    «گفتا ز که نالیم که از ماست که بر ماست».

                                                            ...........

                                                            ...........

                                    روزی وفات یافت امیری در اصفهان

                                    ز آنها که در عراق به شاهی رسیده اند

                                    دیدم جنازه بر کَتَف تونیان شهر

                                    حیران که این جماعت ازین تا چه دیده اند

                                    پرسیدم از کسی که چرا تونیان شهر

                                    از کارها جنازه کشی بر گزیده اند؟

                                    حمّال مُرده در همه شهری جدا بود

                                    هر شغل را برای کسی آفریده اند

                                    بر زد بروت و گفت که ما تا شنیده ایم

                                    حمّامیان همیشه نجاست کشیده اند!

 

 

            عماد فقیه کرمانی

                                    با ما فلک ار جنگ ندارد عجب است

                                    ور بر سر ما سنگ نبارد عجب است

                                    قاضی که خرید باده و وقف فروخت

                                    در مسجد اگر بنگ نکارد عجب است.

                                                            .........

                                                            .........

                                    ماهی که تن از مهر رخش کاسته بود

                                    مشّاطه صنع ، رویش آراسته بود

                                    چون خواسته ام نبود، ببرید از من

                                    آری چه توان کرد خدا خواسته بود.

 

 

            سخی کرمانی

                                    عمری است که تیر فقر را آماجم

                                    بر تارک افلاس و فلاکت تاجم

                                    یک شمّه ز حال خویش ظاهر سازم

                                    چندان که خدا غنی است من محتاجم!

 

 

            میر واحد اُقتلو

                                    اقتلوا  آن عذاب مردم را

                                    کشته و مرده  تقدم را

                                    اُقتل اُقتل  به دسته هاون

                                    آنکه از شرع می کشد دامن

                                    اقتلوا کاتبان مفرده را

                                    اول آن عبدی فلک زده را

                                    اقتلوا  آنکه ساخت از زر سود

                                    مسجدی را که لا سجود سجود.

 

.............................................................................

توضیح چند واژه.

            اصغا: شنیدن.

            کُلیچه: قرص نان، همان کلوچه خودمان!

            خاییدن: جویدن.

            کُه پیکر: کوه پیکر. صفت اسب قلچماق!

عراق: منظور از عراق در اینجا عراق عجم است  و نه کشور فعلی عراق. و شامل چهار شهر مهم ایران در بخشهای مرکزی و غربی می شد: کرمانشاه، همدان، ری، اصفهان.

کَتَف: همان کتف و شانه است با تغییری در آواهای آن.

تون. آتشدان حمام. تونی: حمامی. مجازاً به معنی دزد و گدا هم بکار می رفته است.

بروت: سبیل. بر زد بروت: یعنی با گوشه لب و به تحقیر و استهزاء اشاره کرد.

                       

 





کلمات کلیدی :یادداشتها

به قلم : سید علی میرافضلی ; کتابت در ساعت ۱۱:٤٧ ‎ق.ظ روز ۱۳۸۳/۱٠/۱٤
    لینک مطلب   نظر شما ()



۱۳۸۳/۱٠/٧

و تو نيستي و مه آلوده ام.

 

چراغي در آن دورها مي تپد،

به تسخير تاريكي ام آمده ست.

 

همين چند مصراع

نويد سرانجام خوبي است.

 

تلّق و تلوق

               تلّق و تلوق

قطاري از آن دورها مي رسد

كسي نيست در ايستگاه.

 

سر پيچ

          فرمان اين قصّه از دست در رفت.

 

صدايي در آن دورها

                            در مه جاده گم شد.

 

و اين جمله حاكي است

كه تنهايي من

                     به جايي نخواهد رسيد.

 

و خميازة گربه

                     بر نيمكتهاي مرطوب

                          در هفت دي ماه هشتاد و سه.

                                                                  نقطه.

 

حرفي نمانده ست.

 Photo by Wojtek Kalinowski






به قلم : سید علی میرافضلی ; کتابت در ساعت ٩:۳٩ ‎ق.ظ روز ۱۳۸۳/۱٠/٧
    لینک مطلب   نظر شما ()



۱۳۸۳/۱٠/٢

دوست عزیز ناشناسی که صاحب وبلاگ وبلاگها و شعرها ست و بنا دارد  در وبلاگهای ادبی پرسه بزند و دیدگاههای انتقادی خود را در مورد  شعرها بیان کند، بر بنده منت نهاده و وبلاگ خود را با نقد شعر آهو که یک غزل تجربی بود و چندی پیش در وبلاگ اسپریچو  عرضه شد، آغاز نهاده است. همتش را می ستایم و شما را به خواندن نوشته اش فرا می خوانم.

            برای آنکه خوانندگان بهتر در فضای این نقد قرار گیرند غزل آهو را بار دیگر می نویسم و یادداشتهای یکی دو تن از دوستان را که همان موقع در عرصه گاه نقد و نظر قرار دادند، نقل می کنم. یکی دو نکته هم در مورد نقد دوست عزیز ناشناسم به ذهنم رسید که در پایان این نوشته خواهد آمد. امید است که خداوند به همه ما ظرفیت نقدپذیری را بدهد. ممنون خواهم بود که دوستان نظرشان را در مورد شعر و نقد هر دو مرحمت کنند.

 

آهو

 

دوباره می‌رسد از راه   نگاه زخمی ِ  آهو

و خون و سنگ و تفنگ و ... جنون و خشم و هیاهو

و ردّ  خونی ِ  آهو  که خسته می‌رسد از راه

و دست مرد  به ماشه،‌ و زخم مرگ  به پهلو..

و قاب خواب من از ارتعاش درد   تَرَک خورد

در آستانه تصویر :   صدای جیغ قلم مو..

و در حوالی ِ  کابوس من نگاه تو  تابید:

نسیم بود و  ترنّم،‌ طلوع بود و  طرب بو....د و فال بود و تماشا

و من به حیرت و  حاشا  که: این بهشت برین است  یا جهنّم جادو؟

در آستانه ...  در آمد،  و درقیامت قامت

تمام سرو قدانَش  فتاده‌اند به زانو

و در عبور نسیمش،‌ هزار پنجره  عاشق

و در مسیر عبورش،  هزار حنجره مدهو...ش و      روبروی من،

                                          { این نقش،‌ این نگارهء  مرموز

و پشت میز ،‌  من و خاطرات زخمی ِ آهو.

 

 

نقد و نظر.

سیامک بهرام پرور: بی تعارف غزل خیلی خوبی بود ... به جز دومین شکست واژه که برای من چندان مأنوس نبود،  باقی شعر را زیبا و تر و تازه دیدم. ساختار روایی شعر هم خوب و شاعرانه از کار در آمده بود. امیدوارم این تنها برای ذوق آزمایی نبوده باشد.

 

محمد شریف سعیدی: سالهاست که در عرصه وزن شکنی یا بهتر است بگویم مصرع شکنی غزل و نو کردن قالب غزل تلاش گوناگون را دیده ام. راستش تا حالا من هیح غزلی را به اندازه این غزل شما در ساختار شکنی قالب غزل و مصرع شکنی موفق نیافته ام. این غزل شیوه مصراع شکنی غزل را به بهترین وجه عملی کرده است. به نظر من مهم خصیصه این غزل همین کار است.

 

 

 

 

 

شعر آهو از آقای سید علی میر افضلی با خواننده ارتباط برقرار نمی کند ، هر چند که ممکن است شاعر  آن را با تمامی احساسش سروده باشد ( البته از نظر خودش). حالا چرا ارتباط بر قرار نمی کند:

اولا ً این شعر با درونمایه ی غزل آغاز شده بر وزن (مفاعلن فعلاتن مفاعلن فَعَلن)  اما کلمه ی راه در مصراع اول بطور کامل تلفظ نمی شود و  برای اینکه وزن شعر بر هم نخورد باید آن را (را) خواند و از (ه) آن چشم پوشید . شاعر می توانست به جای راه ( ره) بگذارد که آهنگ شعر کاملا ً رعایت شود.

دوم اینکه حرف عطف (و) که در سرآغاز مصراعها نشسته و تکرار بیش از حد هم دارد به زیبایی شعر آسیب زده و حالت تسلسل درونی آن را در هم ریخته و فقط به آن یک تسلسل بیرونی  و اجباری داده است. این آوردن (و) را در آغاز مصراعها ــ که اصلا ً هم زیبا نیست ــ  از اول سهیل محمودی و محمد علی بهمنی در شعر رایج کردند بی آنکه به صدمه های آن فکر کنند.

سوم ؛ در مصراع و قاب خواب من ... فعل ترک خورد ( ماضی ) درست نیست، چون شعر از آغاز با زمان مضارع شروع می شود.

و چهارم در میانه ی شعر ناگهان وزن و قافیه و ریتم شعر عوض می شود، به چه منظور؟ مشخص نیست. این کار اگر در حد یک آزمایش هم باشد، موفق نیست.

می توان گفت در مجموع شعر آهو شعری است که نه با خواننده کنار می آید و نه با شاعر کنار آمده . درست مثل این است که شاعر طنابی به گردن ]شعر[ انداخته و دارد آن را به زور  به دنبال خود می کشاند.

ولی در پایان باید اشاره کرد که این شعر از ذهنیتی متفاوت و مدرن سرشار است.

...................

 

نقد و نظر. مهوش: بنظر من شعر خیلی قشنگ مورد نقد و بررسی قرار گرفته است و فکر نمیکنم احتیاج باشد چیزی به این نقد اضافه و یا از آن کم کرد. انتقاد سازنده را می پذیرم زیرا معتقدم... آینه گر نقش تو بنمود راست .... خود شکن آیینه شکستن خطاست.

 

 سه نکته:

            ــ گناه رایج کردن (و) در آغاز مصراعهای شعر، به گردن بهمنی و محمودی تنها نیست. بلکه این نیما بود که در شعر امروز این گناه کبیره را مرتکب شد و این سنگ بنای بد را نهاد، بقیه هم به تأسی از او دست به چنین گناه نابخشوده ای زدند. البته اخوان ثالث در کتاب بدعتها و بدایع نیما یوشیج با ذکر شواهد متعدد ادعا کرده که در شعر کهن فارسی هم موارد زیادی از این ترک اولی ها دیده می شود که گناهش پای آن خدا بیامرز است.

            ــ در اینکه شعر آهو با خواننده کنار نمی آید قضاوتش با خوانندگان است. اما در اینکه با شاعر کنار نیامده است، چون مرجع اصلی قضاوت،  خود شاعر است، می توانم ادعا کنم که شعر با من کنار آمده است و فکر نمی کنم اثبات آن نیاز به مدرک بیشتری نداشته باشد.

 

            ــ و نکته مهمتر اینکه وزن غزل (مفاعلن فعلاتن، مفاعلن فعلاتن) است نه آنچنان که تصور شده است. و به اصطلاح عروضیان در این اوزان دوری بکارگیری هجای کشیده ای مثل (راه) در پایان دور اول وزن که خودش نیمچه مصراعی است خطا به حساب نمی آید.

 

 





کلمات کلیدی :غزلها و کلمات کلیدی :یادداشتها

به قلم : سید علی میرافضلی ; کتابت در ساعت ٥:٤۱ ‎ب.ظ روز ۱۳۸۳/۱٠/٢
    لینک مطلب   نظر شما ()